E-Belge Türleri Karşılaştırma: Hangi Belgeyi Ne Zaman Kullanmalı?
Türkiye'de 2026 itibarıyla 6 temel e-belge türü zorunlu olarak kullanılmaktadır: e-fatura, e-arşiv fatura, e-irsaliye, e-defter, e-SMM ve e-müstahsil makbuzu. Her biri farklı iş senaryolarında, farklı taraflara, farklı formatlarda düzenlenir.
Muhasebecilere en sık sorulan soru: "E-fatura mı yoksa e-arşiv mı kesmem gerekiyor?" Cevap tek bir kontrole bağlı — alıcınız GİB kayıtlı e-fatura mükellefi mi? Evetse e-fatura, hayırsa e-arşiv. Bu kadar basit. Ama iş burada bitmiyor: mal taşıyorsanız e-irsaliye, serbest meslek hizmeti veriyorsanız e-SMM, çiftçiden ürün alıyorsanız e-müstahsil düzenlemeniz gerekir.
Bu karşılaştırma tablosu tüm e-belge türlerini tek sayfada gösterir — özellikler, zorunluluk kriterleri, format ve teslim yöntemleri dahil.
Sık Sorulan Sorular
E-fatura ile e-arşiv fatura arasındaki fark nedir?
E-fatura GİB'e kayıtlı mükellefler arasında düzenlenir ve GİB sistemi üzerinden iletilir. E-arşiv fatura mükellefi olmayan taraflara veya bireysel tüketicilere düzenlenir — e-posta, SMS veya kağıt suret olarak teslim edilir. Her iki belge de yasal olarak geçerlidir.
Hem e-fatura hem e-arşiv kullanmak zorunda mıyım?
Evet. E-fatura mükellefi olan işletme otomatik olarak e-arşiv de düzenlemek zorundadır. Mükellefi olmayan alıcılara e-fatura kesilemez — onlara e-arşiv kesilir.
E-irsaliye ne zaman zorunlu?
Mal sevkiyatı yapan e-fatura mükellefleri için zorunludur. Sevkiyat öncesi düzenlenir, araçta dijital veya basılı sureti bulundurulmalıdır. Hizmet faturalarında e-irsaliye düzenlenmez.
E-SMM nedir, kimler düzenler?
E-SMM, serbest meslek erbabının (avukat, doktor, mali müşavir, mühendis) hizmet karşılığı düzenlediği elektronik makbuzdur. E-fatura değildir — serbest meslek faaliyetine özeldir.
E-müstahsil makbuzu ne zaman gerekir?
Çiftçi ve üreticilerden tarımsal ürün satın alan tüccarlar e-müstahsil makbuzu düzenler. Stopaj kesintisi otomatik hesaplanır.
Tüm e-belgeler aynı formatta mı?
E-fatura, e-arşiv, e-irsaliye, e-SMM ve e-müstahsil UBL-TR XML formatını kullanır. E-defter ise XBRL GL formatındadır. Tamamı dijital olarak imzalanır.
Yanlış belge türü düzenlersem ne olur?
Belge başına 7.600 TL (1. sınıf tüccar) özel usulsüzlük cezası uygulanabilir. E-fatura mükellefi olan alıcıya e-arşiv kesmek veya tersi, hatalı belge sayılır.