Müstahsil Makbuzu Nedir? Kimler Düzenler?
Müstahsil makbuzu, defter tutmayan çiftçi ve üreticilerden yapılan zirai ürün alımlarında, alıcı tarafından düzenlenen belgedir. VUK 235. madde gereği, birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile kazançları basit usulde tespit edilen mükellefler bu belgeyi düzenlemek zorundadır.
Çiftçi vergi mükellefi olmadığı için fatura kesemez. Bu nedenle makbuzu alıcı düzenler. Makbuz üzerinde ürün bedeli, gelir vergisi stopajı ve varsa borsa tescil ücreti gösterilir. Net ödeme tutarı bunlar düşüldükten sonra hesaplanır.
Stopaj Oranları ve Hesaplama
Müstahsil makbuzunda uygulanan gelir vergisi stopaj oranları ürün türüne göre değişir:
| Ürün Türü | GV Stopaj Oranı |
|---|---|
| Hayvansal ürünler (süt, et, yün, deri) | %2 |
| Bitkisel ürünler (buğday, arpa, mısır, pamuk) | %2 |
| Orman ürünleri (odun, kömür, reçine) | %4 |
| Diğer zirai ürünler | %4 |
Hesaplama formülü: Stopaj = Brüt Tutar × Stopaj Oranı. Borsa tescil ücreti ise il bazında değişmekle birlikte genellikle %1-2 arasındadır.
Sık Sorulan Sorular
Müstahsil makbuzu KDV'ye tabi midir?
Hayır. Defter tutmayan çiftçiden yapılan alımlarda KDV hesaplanmaz. Ancak alıcı, bu ürünü sattığında KDV hesaplar. Alış aşamasındaki KDV yükü alıcıya aittir.
e-Müstahsil makbuzu zorunlu mu?
Evet. GİB'in belirlediği ciro eşiğini aşan mükellefler e-müstahsil makbuzu düzenlemek zorundadır. 2026 yılında bu eşik 3 milyon TL brüt satış hasılatıdır.
Müstahsil makbuzunda damga vergisi var mı?
Hayır. Müstahsil makbuzu damga vergisinden istisnadır (DVK genel tebliğ).
Müstahsil makbuzu seri ve sıra numarası nasıl verilir?
e-Müstahsil makbuzunda seri ve sıra numarası GİB sistemi tarafından otomatik atanır. Kağıt müstahsil makbuzunda ise matbaa baskılı sıra numarası kullanılır.
Borsa tescil ücreti nedir?
Ticaret borsasına kayıtlı ürünlerin alımında borsa tescil ücreti kesilir. Bu ücret borsaya ödenir ve müstahsil makbuzunda gösterilir. Oranı genellikle %1-2 arasında değişir.